H αλόγιστη χρήση των πολυβιταμινούχων στους αθλητές.Πως φτάσαμε ως εκεί;

Posted: May 20, 2012 in Body Composition

Στις μέρες μας  είναι συχνό φαινόμενο οι  αθλητές να καταναλώνουν πολυβιταμινούχα συμπληρώματα. Όντως οι ανάγκες σε βιταμίνες σε μερικά «υπέρ»αθλήματα είναι τόσο μεγάλες σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία που ίσως ακόμα και μια ισορροπημένη διατροφή δεν μπορεί να προσφέρει την απαιτούμενη ποσότητα. Ωστόσο, πριν φτάσουμε στην χρήση πολυβιταμινούχων, ένα μεγάλο λάθος που παρατηρείται στο χώρο του αθλητισμού είναι η αποδοκιμασία της διατροφής ως πηγή βιταμινών και η καταφυγή κατευθείαν σε τέτοια συμπληρώματα. Αθλητές όλων των επιπέδων πρέπει πρώτα λοιπόν να ξέρουν πως να ακολουθήσουν ένα πρόγραμμα διατροφής προσαρμοσμένο στις ανάγκες τους και μετά να αναρωτηθούν για τη χρήση συμπληρωμάτων βιταμινών. Δεν είναι λίγες οι φορές εξάλλου που αθλητές Ironman ή μαραθωνοδρόμοι έχουν βρεθεί να καταναλώνουν υπερβολικές ποσότητες βιταμινών.

Το θέμα λοιπόν των συμπληρωμάτων έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις. Ας δούμε μερικά επιδημιολογικά αποτελέσματα. Σύμφωνα με έρευνες, τα 2/3 των αθλητών σήμερα καταναλώνουν συμπληρώματα βιταμινών. Μαζί με τα βιταμινούχα συμπληρώματα, ευρεία σε χρήση είναι τα αθλητικά ποτά και οι αθλητικές μπάρες. Το ενδιαφέρον παρουσιάζεται όταν πολλοί από τους αθλητές που καταναλώνουν τέτοιου είδους συμπληρώματα, έχουν άγνοια του τι ακριβώς καταναλώνουν και γιατί. Συγκεκριμένα, σε μία πρόσφατη γενικά έρευνα, οι περισσότεροι αθλητές βρέθηκε να θεωρούν ότι τα αθλητικά ποτά και οι αθλητικές μπάρες δεν είναι συμπληρώματα,  ότι οι βιταμίνες και τα μέταλλα είναι πηγή ενέργειας, ότι η καφεΐνη και τα καφεινούχα προϊόντα είναι επίσης πηγή ενέργειας και ότι το φαγητό δεν μπορεί να «δώσει» τόσα όσα ένα συμπλήρωμα μπορεί. Τα αποτελέσματα αυτά παρουσιάζονται και σε άλλες έρευνες στην Αυστραλία, όπου το 40% υψηλού επιπέδου αθλητών της Αυστραλίας δεν μπορούσε να αναγνωρίσει τα συστατικά του συμπληρώματος που κατανάλωνε, 45% δεν ήξερε τι παρενέργειες μπορούσε να προκαλέσει το συμπλήρωμα που κατανάλωνε, 47% δεν γνώριζε πως ακριβώς το συμπλήρωμα μπορούσε να τον βοηθήσει στην βελτίωση της απόδοσης ενώ σχεδόν το 50% δεν ήξερε την ακριβής δοσολογία του συμπληρώματος!

Είναι ήδη γνωστό πως οι περισσότεροι αθλητές στις μέρες μας δεν προμηθεύονται συμβουλές από κάποιον ειδικό και ίσως γι’ αυτό έχουμε τα παραπάνω αποτελέσματα. Είναι σίγουρο πως υπάρχουν πολλοί άνθρωποι εκεί έξω οι οποίοι θέλουν να σας συμβουλέψουν διατροφικά, αλλά οι περισσότεροι συνήθως δεν είναι ειδικευμένοι σε αυτόν τον τομέα και δεν γνωρίζουν για τι ακριβώς μιλάνε. Το χειρότερο είναι όταν οι κατασκευαστές ενός προϊόντος δίνουν οδηγίες στους αθλητές για το πόσο πρέπει να καταναλώνουν και πότε. Ίσως λοιπόν ένα μερίδιο ευθύνης να φέρουν οι κατασκευαστές και οι φίλοι που σας προμηθεύουν με συμβουλές ενώ στην ουσία οι γνώσεις τους είναι ελλιπείς. Μερίδιο όμως φέρουν και οι ίδιοι οι αθλητές που κατά τη κρίση τους έχουν πάρει τις σωστές συμβουλές.

Ωστόσο, δεν φταίνε μόνο οι αθλητές. Υπάρχουν και καλές έρευνες  οι οποίες απλά έχουν παρερμηνευθεί. Για παράδειγμα, το 2008 στο Πανεπιστήμιο του Birmingham με επικεφαλή τον καθηγητή Asker Jeukendrup, δημοσιεύθηκε η πρώτη έρευνα που έδειχνε τα πλεονεκτήματα της χρήσης αθλητικών ποτών που περιείχαν μια μείξη γλυκόζης και φρουκτόζης (αντί του συνηθισμένου μόνο με γλυκόζη) κατά τη διάρκεια της άσκησης. Σε αυτή την έρευνα οι αθλητές έπιναν 60γρ γλυκόζη συν 30γρ φρουκτόζη ανά ώρα (αναλογία 2:1). Έτσι λοιπόν πολλοί κατασκευαστές άρχισαν να κατασκευάζουν και να προωθούν αθλητικά ποτά με αναλογία γλυκόζης-φρουκτόζης 2:1 ως το κλειδί για την επιτυχία στα αγωνίσματα αντοχής. Στην ουσία όμως, η έρευνα αυτή αφορούσε αθλητές που κατανάλωναν περισσότερα από 60γρ/ώρα υδατανθράκων, ενώ δεν είχε βρεθεί κάποιο όφελος όταν οι αθλητές κατανάλωναν 45γρ/ώρα ή λιγότερα . Με άλλα λόγια, αυτό που είχε σημασία ήταν η συνολική ποσότητα γλυκόζης και φρουκτόζης που καταναλωνόταν κατά τη διάρκεια της άσκησης και όχι η αναλογία 2:1, και αυτό μπορούσε να γίνει από διάφορες πηγές, ακόμα και από κανονικές τροφές και όχι μόνο από αθλητικά ποτά, σύμφωνα με τους ερευνητές.

Πως μπορεί ένα συμπλήρωμα βιταμινών να με βλάψει;

Ενδεικτικά θα αναφερθούμε σε γενικές επιπτώσεις που έχουν παρατηρηθεί προηγουμένως από υπερβολικές δόσεις (>DRI) συγκεκριμένων βιταμινών. Γυρίζοντας λοιπόν στις βιταμίνες και σε ότι αφορά τις υδατοδιαλυτές, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει κίνδυνος επειδή αποβάλλονται εύκολα με τα ούρα. Ωστόσο ενδεικτικά να πούμε ότι μεγάλες δόσεις  Β6 έχουν τοξικές επιδράσεις στον οργανισμό. Συγκεκριμένα, υπερδόσεις αυτής μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στο συκώτι και νευρολογικές διαταραχές. Ακόμα και η υδατοδιαλυτή βιταμίνη C, η οποία θεωρείται ότι σε φυσιολογικές δόσεις δρα ως εκκαθαριστής ελευθέρων ριζών Ο2, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε μεγάλες δόσεις προάγει την οξείδωση και αυξάνει τα επίπεδα ουρικού οξέος, προκαλώντας προβλήματα σε άτομα με τέτοια προδιάθεση. Επίσης, σε μία μελέτη από τον Ristaw και τους συνεργάτες του που έγινε το 2009 βρέθηκε ότι η παρουσία μεγάλης ποσότητας βιταμίνης C αλλά και Ε, απέτρεψε τη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, ένα από τα κύρια κέρδη της γυμναστικής. Τα πράγματα είναι πιο σημαντικά για τις λιποδιαλυτές βιταμίνες λόγω του ότι η αποβολή τους είναι αργή και μεγάλο μέρος τους συγκρατείται στο ήπαρ και το λιπώδη ιστό. Μεγαδόσεις βιταμίνης Α μπορεί να προκαλέσουν αδυναμία, ναυτία, πόνο στις αρθρώσεις ή ηπατική βλάβη.  Αλόγιστη επίσης υπέρμετρη φόρτιση του οργανισμού με μεγάλες ποσότητες Fe(σιδήρου) χωρίς την ύπαρξη αναιμίας, δημιουργεί μια σωρεία προβλημάτων, όπως καταστροφή ενδοκρινών αδένων, κίρρωση του ήπατος και γαστρεντερικές διαταραχές.

Συνοπτικά

Οι δυσκολίες στην εκπαίδευση των αθλητών γύρω από τη χρήση συμπληρωμάτων έχει πολλές δυσκολίες. Και αυτό γιατί δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την πλύση εγκεφάλου που δέχονται μικροί και μεγάλοι αθλητές γύρω από το θέμα των βιταμινών και την απροσδιόριστη “θαυματουργή” χρήση τους.  Ωστόσο, κανείς δεν είπε ότι τα συμπληρώματα βιταμινών είναι  άχρηστα. Αυτό που είναι άχρηστο είναι η αλόγιστη χρήση τους, όταν δεν ξέρουμε για τι συμπλήρωμα μιλάμε, για πιο άθλημα μιλάμε, τι δόση πρέπει να καταναλώσουμε και το πλαίσιο διατροφής του κάθε ατόμου. Παραδείγματος χάριν, η χρήση πολυβιταμινούχων φαίνεται να είναι απαραίτητη σε άτομα που ακολουθούν διάσημες υποθερμιδικές δίαιτες όπως φάνηκε στην προκειμένη έρευνα. Συνεπώς κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και έχει τις δικές του ανάγκες. Το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να συμβουλευτείτε τον ειδικό σας

Πηγές:

Ristaw, et al.  2009. Antioxidants prevent health-promoting effects of physical exercise in humans. Proceedings of the National Academy of the National Academy of Sciences of the United States of America

Knez, 2010. The Prevalence of Vitamin Suppiementation in Ultraendurance Triathietes. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism, 20, 507-514

 Calton, 2010. Prevalence of micronutrient deficiency in popular diet plans. J. International Society of Sports Nutrition,10, 7-24

Jeukendrup & Moseley, 2008. Multiple transportable carbohydrates enhance gastric emptying and fluid delivery. Scandinavian journal of medicine & science in sports

 McArdle, Katch & Katch, 2005, Sports and Exercise Nutrition

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s